۱۸
 
انواع متغییرها: مستقل، وابسته، تعدیل‌کننده، مداخله‌گر و کنترل
تاریخ انتشار : جمعه ۹ اسفند ۱۳۹۲ ساعت ۲۳:۲۷
کد مطلب: 61
 
در یک تحقیق علمی برای پاسخ دادن به سوال‌های تحقیق و یا آزمون فرضیه‌ها، تشخیص متغیرها امری ضروری است. حتی برای طراحی پرسش نامه‌ها و تحلیل و ارزیابی نتایج آن ها شناخت متغیرها و استفاده مناسب از آن ها بسیار حائز اهمیت است.
 
آمارستان: متغیر مفهومی است که در پی کمی شدن پدیده‌ها جای خود را در تحقیقات علی – معلولی باز کرد. طبق تعریف متغیر پدیده‌ای است که می‌تواند مقادیر متفاوتی به خود بگیرد. در تحلیل‌های علمی و خصوصا در تعیین روابط علمی متغیرها بر اساس نقشی که در تحقیقات دارند به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

۱. متغیر مستقل
۲. متغیر وابسته
۳. متغیر تعدیل کننده
۴. متغیر مداخله گر
۵. متغیر کنترل

متغیر مستقل: یک ویژگی از محیط فیزیکی یا اجتماعی است که بعد از انتخاب، دخالت یا دستکاری شدن توسط محقق، مقادیری را می پذیرد تا تأثیرش بر روی متغیر دیگر(متغیر وابسته) مشاهده شود.
به زبان دیگر متغیری که توسط پژوهش‌گر اندازه‌گیری، دست‌کاری و یا انتخاب می‌شود؛ تا تأثیر یا رابطه آن را بر متغیر و یا متغیرهای دیگری، اندازه‌گیری کند، متغیر مستقل نامیده می‌شود.

متغیر وابسته: متغیری است که مشاهده یا اندازه‌گیری می‌شود؛ تا تأثیر متغیر مستقل بر آن معلوم و مشخص شود...

به عبارت دیگر، متغیر وابسته، متغیری است که تحت تأثیر متغیر مستقل قرار می‌گیرد. انتخاب یک متغیر به عنوان متغیر وابسته، به هدف پژوهش بستگی دارد. پس از تعریف دقیق و روشن متغیر وابسته، باید ابزاری که امکان اندازه گیری را فراهم می کند نیز شناسایی کرد.

برای مثال: در بررسی تأثیر شیوه های تشویق بر یادگیری دانش آموزان، یادگیری به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است تا اثر تشویق بر آن اندازه گیری شود.

عکس: اثر متغییر وابسته بر متغییر مستقل

متغیر تعدیل کننده: متغیر کیفی یا کمّی است که جهت یا میزان رابطه میان متغیرهای مستقل و وابسته را تحت تأثیر قرار می دهد. متغیر تعدیل کننده را می توان متغیر مستقل دوم نیز منظور داشت. با عبارت دیگر متغیر تعدیل کننده، یک متغیر ثانوی است که از نوع متغیر مستقل است و محقق میل دارد آن را کنترل و دست‌کاری کند؛ تا مشخص شود آیا این متغیر، رابطه متغیر مستقل و وابسته را تحت تأثیر قرار می‌دهد یا نه؟

برای مثال محققی می‌خواهد رابطه میان هوش و پیشرفت تحصیلی را در دانشجویان پسر و دختر، مشخص کند.
هوش: متغیر مستقل
پیشرفت تحصیلی: متغیر وابسته
جنسیت: متغیر تعدیل کننده
در مثال فوق، محقق میل دارد بداند كه آیا هوش در جنسیت‌های مختلف، تأثیرهای متفاوتی دارد یا این که تأثیر چندانی ندارد و به همین جهت، محقق، متغیر تعدیل کننده را هم چون یک متغیر مستقل، کنترل کرده، اثر آن را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

متغیر مداخله گر: متغیری است که محقق برای استنتاج از نحوه تأثیر متغیر مستقل بر متغیر تابع مورد نظر قرار می دهد. تأثیر متغیر مداخله گر را نه می توان کنترل کرد و نه به طور مستقیم و مستقل از سایر متغیرها مشاهده کرد.

این نوع متغیرها را متغیرهای نهفته نیز می‌گویند؛ زیرا قابل مشاهده نیستند و اثر آن را فقط می‌توان در رفتار افراد استنباط کرد. طبق تعاریف ارائه شده از طرف صاحب‌نظران، سازه‌ها معمولاً هر کدام یک متغیر مداخله گر و مزاحم هستند.

این نوع متغیرها ممكن است به صورت بسیار جدی، نتایج تحقیقات را تحت تأثیر قرار دهند كه در این صورت، ممكن است نتایج بدست آمده، محقق را گمراه کند؛ برای مثال، محققی می‌خواهد تأثیر سواد والدین بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را مورد مطالعه قرار دهد.

متغیر کنترل: در یک تحقیق اثر تمام متغیرها را بر یکدیگر نمی توان به طور همزمان مورد مطالعه قرار داد. بنابراین محقق اثر برخی از متغیرها را کنترل نموده، آن ها را خنثی می کند. متغیرهای مزاحم و یا مداخله‌گر را گاهی اوقات متغیر کنترل نیز می‌گویند و فرق این گونه متغیرها با متغیر تعدیل کننده، این است که محقق، اثر متغیر تعدیل کننده را اندازه‌گیری می‌کند، ولی اثر متغیر کنترل را از میان می‌برد.

برای مثال در سۆال پژوهشی «چه رابطه‌ای میان پیشرفت تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی وجود دارد؟»، اثر پایه تحصیلی و جنسیت، بر پیشرفت تحصیلی و عزت نفس، کنترل می‌شود.

اکنون مثالی دیگر در زمینه بازاریابی:

انواع متغییر در بازاریابی
در این مثال بازاریابی، هزینه تبلیغات که متغییر مستقل است بر حجم فروش به عنوان متغییر وابسته اثر می‌گذارد. در این میان توان خرید مشتری به عنوان متغییر مداخله گر و قیمت به عنوان متغییر تعدیل کننده است.

در این پژوهش بازاریابی نوع رسانه حائز اهمیت است؛ لذا با در نظر گرفتن آن به عنوان متغییر کنترل اثرش را از میان می‌بریم.
Share/Save/Bookmark
 


طیبه
۱۳۹۳-۱۱-۲۳ ۰۰:۵۶:۴۵
عالی بود . خیلی خوب توضیح داده بودین . قشنگ یاد گرفتم. ممنون . (88)
 
۱۳۹۴-۰۱-۲۲ ۱۹:۰۳:۰۳
ممنون (99)
 
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۲-۱۳ ۰۹:۴۸:۰۶
عالی عالی عالی بود (103)
 
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۳-۱۹ ۰۸:۴۵:۴۴
عالی بود (106)
 
سلیمان
۱۳۹۴-۰۳-۲۹ ۱۴:۳۴:۰۵
آیا موضوع مدل مفهومی آخر صفحه شما بررسی تاثیر هزینه تبلیغات بر حجم فروش با در نظر گرفتن توان خرید مشتری در قیمت هست یا خیر؟ (107)
 
بهرام قاضي
۱۳۹۴-۰۵-۰۵ ۱۵:۴۶:۴۸
مررررررررسي عالي بود 👍🏽👍🏽 (110)
 
نیلوفرفدایی
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۷-۱۳ ۲۰:۰۶:۱۴
ممنونم مطالب مفیدی بودخیلی خوب بود (121)
 
نیلوفر فدایی
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۷-۱۳ ۲۰:۱۴:۳۳
سلام ممنون مطالب خوبی بود ولی متغییرمداخله گر مثال گنگی داشت شفاف تر اگه توضیح داده بودین بهتربود ولی درکل خیلی خوب بود (122)
 
علیرضا
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۶-۳۰ ۱۲:۳۰:۱۸
اطلاعات کاربردی و خیلی عال بود. (119)
 
MetaMo
۱۳۹۴-۰۸-۱۱ ۱۹:۳۲:۰۶
با تشکر از توضیحات خیلی خوب و خلاصه :-) (128)
 
حسین
۱۳۹۴-۰۸-۱۹ ۱۸:۳۸:۰۰
عالی عالی. (131)
 
۱۳۹۴-۰۹-۰۹ ۰۲:۴۹:۲۶
سایت به این خوبی به این علمی ای برای چی عناوین انگلیسی هر مورد رو هم داخل پرانتز نمیارید؟؟؟ (139)
 
۱۳۹۴-۰۹-۱۴ ۲۲:۵۸:۲۱
مرسی خوب بود (141)
 
زهرا
۱۳۹۴-۱۰-۰۳ ۰۰:۲۸:۲۱
سلام میشه تفاوت متغییر میانجی وتعدیل گر رو بگین ؟ (147)
 
منا
۱۳۹۴-۱۲-۲۶ ۱۰:۳۰:۵۳
بسیار عالی بود (158)
 
۱۳۹۴-۱۲-۲۷ ۱۰:۰۴:۵۰
واقعاً عالی بود. ممنونم (159)
 
د
United States
۱۳۹۵-۰۱-۱۷ ۱۹:۳۶:۰۳
سلام.مدل در حالتی که متغیر مداخله گر وجود داشته باشه به چه شکلی میشه؟ (163)
در پاسخ به سؤال شما باید گفت، متغیر مداخله‌گر یا مخدوش‌گر، عملکردش بدین گونه است که باعث عدم برازش دقیق مدل می‌شود. این متغیر با ایجاد وابستگی از یک نوع خاص(منفی یا مثبت(ربعی یا رگرسیونی یا...)) با متغیرهای پیشگوی دیگر، باعث ایجاد هم‌خطی در مدل می‌شود. در این صورت، رویکردهای اصلاح مدل به صورت‌های مختلف می‌باشد که در زیر برخی از آن‌ها آمده است:
1. طبقه بندی کردن
2. شرطی کردن روی سطوح عامل مخدوش‌گر
ده ایجاد تبدیلات روی متغیرها(نظیر آن چه در تحلیل مؤلفه‌های اصلی روی می‌دهد)
4. ...
برای مثال در بررسی آن‌که آیا در رابطه‌ای در میزان مصرف قهوه و نوعی سرطان وجود دارد، ممکن است برخی از افرادی که در این تحقیق شرکت نموده‌اند، از سیگار نیز استفاده کنند. از این رو چون سیگار حاوی مقداری کافئین(که ماده اصلی تشکیل‌دهنده قهوه است) می‌باشد، بر روی تعیین برآورد اثر میزان رابطه، اثر گذار باشد.
نکته: در این مثال متغیر مخدوش‌گر یک متغیر پنهان است.
در این مثال باید برای از بین بردن اثر سیگار، یا به دو سطح سیگاری و غیر سیگاری تفکیک کنیم و یا بر اساس میزان مصرف سیگار روزانه یا هفتگی یا ماهانه یا ... پاسخ‌گویان را طبقه بندی کرده و این طبقه بندی را به عنوان متغیر اثر متقابل وارد مدل کرد.
 
دهقانی
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۰۱-۲۲ ۰۹:۱۸:۳۱
بسیار عالی.در ترجمه مقاله ای بین مفهوم متغیر تعدیل کننده و مداخله گر به مشکل برخورده بودم که رفع شد. (165)